MAKAA YA MAWE Ruvuma nguzo mpya ya uchumi

Imewekwa kuanzia tarehe: September 29th, 2025

Mkoa wa Ruvuma umeendelea kujidhihirisha kama hazina muhimu  kiuchumi nchini Tanzania, hasa kupitia sekta ya madini na kilimo.

 Katika kipindi cha muongo mmoja uliopita, mchango wa sekta hizi umegeuza taswira ya mkoa huo na kuibua fursa kubwa kwa taifa kwa ujumla.

Kwa mujibu wa takwimu za Ofisi ya Taifa ya Takwimu (NBS), Pato la Taifa katika Mkoa wa Ruvuma limeongezeka kutoka shilingi bilioni 2.37 mwaka 2012 hadi kufikia shilingi bilioni 6.39 mwaka 2022. Hii ni dalili ya wazi kwamba Ruvuma inajitengenezea nafasi ya kipekee kama injini ya uchumi wa taifa.

Kwa wastani, kanda ya Ruvuma imekuwa ikichangia asilimia 10.5 ya Pato la Taifa. Wataalamu wanabainisha kuwa siri ya mafanikio haya ipo kwenye sekta mbili: kilimo kinachojulikana kama uti wa mgongo wa uchumi, na madini—hasa makaa ya mawe—ambayo yameibuka kuwa mkombozi mpya wa maendeleo.

Makaa ya Mawe: Nishati ya Kivutio

Tangu mwaka 2011, shughuli za uchimbaji wa makaa ya mawe mkoani Ruvuma zimepiga hatua kubwa. Kampuni ya Tancoal Energy ndiyo iliyokuwa ya kwanza kuwekeza katika shughuli hii, lakini kufikia mwaka 2019 wadau wengi walijitokeza, na uwekezaji mkubwa ukaanza kushamiri. Hali hii ilisababisha ongezeko kubwa la uzalishaji na kuimarika kwa mapato ya serikali.

Mwaka wa fedha 2023/2024 pekee, Ruvuma iliweka rekodi ya kuuza tani 1,356,249.84 za makaa ya mawe zenye thamani ya zaidi ya dola za Marekani milioni 144.9. Kiasi hiki kikubwa cha mauzo kimewezesha serikali kukusanya mrabaha wa dola milioni 3.93 na ada za ukaguzi dola milioni 0.91. Madini haya yameuzwa si tu ndani ya nchi, bali pia yamepenya katika masoko ya kimataifa barani Ulaya na Asia kupitia bandari za Mtwara na Dar es Salaam.

Afisa Madini Mkazi wa Mkoa wa Ruvuma, Mhandisi Alphonce Bikulamchi, anasema: “Shughuli hizi zimeleta mapinduzi makubwa. Katika kipindi cha nusu mwaka tu, Ofisi ya Madini Ruvuma ilifanikiwa kukusanya zaidi ya shilingi bilioni 13 kati ya lengo la shilingi bilioni 41, sawa na asilimia 64.”

Leseni na Usimamizi wa Shughuli za Madini

Mafanikio haya yamechochewa na utoaji wa leseni mbalimbali za uchimbaji na biashara ya madini. Kati ya mwaka wa fedha 2021/2022 hadi 2024/2025, zaidi ya leseni 144 zimetolewa kwa wachimbaji na wafanyabiashara wa madini. Hatua hii imeongeza wigo wa ushiriki wa sekta binafsi na kuchochea ushindani wa kibiashara.

Katika kipindi hicho, Ofisi ya Madini Mkoa wa Ruvuma ilikusanya jumla ya shilingi 105,120,541,415.03—sawa na asilimia 126 ya lengo. Hii ni ishara ya usimamizi thabiti na ufanisi katika ukusanyaji wa mapato ya serikali.

Migodi Inayochochea Ajira na Biashara

Katika Wilaya ya Mbinga, mgodi wa makaa ya mawe wa JITEGEMEE umekuwa mfano bora wa uwekezaji wa wazawa. Meneja Uchimbaji wa kampuni hiyo, Bosco Mabena, anasema malori zaidi ya 120 hubeba makaa ya mawe kwa siku kutoka mgodi huo. Makaa hayo husafirishwa kwenda viwandani ndani ya Tanzania na pia nje ya nchi.

“Huu ni mgodi wa kitanzania unaoendeshwa na wazawa kwa asilimia 100. Tuna vifaa vya kisasa, maabara na mitambo ya kuchakata makaa ya mawe yenye ubora wa hali ya juu. Hii imetuwezesha kushindana kimataifa,” anasisitiza Mabena.

Makaa ya mawe hayo hutumika kwenye viwanda vya saruji, nondo, nguo, tairi na viwanda vingine vidogo vidogo. Kampuni hiyo pia imejenga ghala kubwa la kuhifadhi makaa ya mawe katika bandari ya Mtwara lenye uwezo wa kuhifadhi zaidi ya tani laki tano, hatua inayorahisisha usafirishaji kwenda masoko ya nje.

Masoko ya Madini na Faida za Kijamii

Ruvuma pia ina masoko mawili ya kisasa ya madini yaliyoko Songea Mjini na Tunduru. Masoko haya yameimarisha biashara ya vito na dhahabu, na kuongeza uwazi katika miamala. Kwa mujibu wa takwimu, kati ya mwaka wa fedha 2021/2022 hadi Desemba 2024, thamani ya madini yaliyouzwa katika masoko haya imekuwa kubwa sana, na kuongeza uaminifu wa wafanyabiashara.

Faida za sekta hii hazijaishia tu kwenye makusanyo ya kodi. Ajira zimeongezeka kwa maelfu ya wananchi wa Ruvuma. Waziri Mkuu Kassim Majaliwa alipokagua mgodi wa JITEGEMEE, alithibitisha kuwa mgodi huo pekee ulitoa ajira za kudumu 85 na ajira za muda mfupi 150.

Utafiti na Hazina Kubwa ya Makaa ya Mawe

Tafiti za kitaalamu zinaonesha kuwa Ruvuma ni hazina ya nishati kwa karne zijazo. Utafiti wa mwaka 2001 katika mgodi wa Ngaka, Mbinga, ulibaini kuwepo kwa zaidi ya tani milioni 400 za makaa ya mawe bora duniani. Tafiti nyingine katika maeneo ya Mbalawala, Mbuyula, Muhukuru na Liweta zinaonyesha kuwepo kwa akiba ya zaidi ya tani milioni 227 ambazo zinatarajiwa kudumu kwa miaka 300 ijayo.

Ubora wa makaa ya mawe haya unakadiriwa kuwa na wastani wa Calorific Value kati ya 5,000 hadi 7,000, kiwango kinachokubalika kimataifa. Hii ndiyo sababu makaa haya yanavutia soko la Asia na Ulaya, ambapo mahitaji ya nishati bado ni makubwa.

Mafanikio Makubwa ya Sekta ya Madini

Katika kipindi cha mwaka wa fedha 2021/2022, Ofisi ya Madini Mkoa wa Ruvuma ilipangiwa kukusanya shilingi bilioni 12, lakini ilikusanya bilioni 21—sawa na asilimia 179 ya lengo. Hali hiyo iliendelea mwaka wa fedha 2022/2023, ambapo zaidi ya shilingi bilioni 19 zilikusanywa kufikia Desemba, sawa na asilimia 75 ya lengo la mwaka mzima.

Ongezeko la mauzo ya makaa ya mawe kutoka tani milioni 1.5 mwaka 2021/2022 hadi tani milioni 2.56 mwaka 2023/2024 linaashiria nguvu ya sekta hii katika kukuza uchumi. Serikali imekusanya zaidi ya shilingi bilioni 78 kupitia mrabaha na ada za ukaguzi katika kipindi cha 2021/2022 hadi 2024/202

Ruvuma leo hii ni mfano hai wa jinsi sekta ya madini na kilimo zinavyoweza kugeuza mustakabali wa taifa. Takwimu za NBS zinaonesha wazi ongezeko la Pato la Taifa katika Mkoa wa Ruvuma kutoka shilingi bilioni 2.37 mwaka 2012 hadi kufikia bilioni 6.39 mwaka 2022.

Ongezeko hili limechangiwa kwa kiasi kikubwa na uwekezaji katika madini ya makaa ya mawe na sekta ya kilimo, hatua inayoifanya Ruvuma kuwa mkoa wa kimkakati kwa Tanzania.

Kwa mchango wa wastani wa asilimia 10.5 katika Pato la Taifa, Ruvuma imeibuka kama dira ya maendeleo. Sekta ya madini, kupitia migodi na masoko ya kisasa, imeongeza ajira, mapato ya serikali na kuimarisha nafasi ya Tanzania katika biashara ya madini duniani. Hii ni safari inayoonesha kuwa makaa ya mawe si tu bidhaa ya kibiashara, bali ni injini ya maendeleo na msingi wa uchumi endelevu wa taifa.